1 Mayıs

1 Mayıs / Erhan Oktay / Bayramlar / Bilgi Peşinde / 1800’lü yıllarda Sanayi Devrimi ile birçok işçi için çalışma koşulları dayanılmaz hale gelmiştir. Önceleri 14-16 saat arasındaki çalışma saatini, 12 saate düşürmek için tüm işçiler ve emekçiler büyük bir mücadele başlatırlar.

1 MAYIS İŞÇİ EMEK VE DAYANIŞMA BAYRAMI

1800’lü yıllarda Sanayi Devrimi ile birçok işçi için çalışma koşulları dayanılmaz hale gelmiştir. Önceleri 14-16 saat arasındaki çalışma saatini, 12 saate düşürmek için tüm işçiler ve emekçiler büyük bir mücadele başlatırlar.

Karl Marx İşçi mücadelesinin etraflıca işlendiği Kapital adlı eserinde  “ sanayi inkılabı ve makineleşme ile beraber ahlakın, yaşın, cinsiyetin, gecenin ve gündüzün bütün sınırları yıkıldı.” demek suretiyle işçi sınıfının mücadelesine dikkat çekmişti. 40 yaşına gelmeden birçok işçi sefil koşullar içerisinde ölmekteydi. 1848 yılında Fransa’da ise; işçi sınıfının Fransız Devrimi ile birlikte kazandığı 10 saatlik iş günü hakkı, iç savaştaki yenilgi ile ellerinden alınarak yasa ile 12 saate çıkarılmıştır. Benzeri gelişmeler İngiltere’de de yaşanmıştır. 1 Mayıs 1848 yılında İngiltere’de 10 saatlik iş günü yasası kabul edildiyse de, Avrupa’daki işçi devrimlerinin yenilmesinden güç alan işveren bu yasayı uygulamamıştır.

İlk kez 21 Nisan 1856 yılında Avustralya’nın başkenti Melbourne şehrinde taş ve inşaat işçileri Melbourne Üniversitesinden Parlamento evine kadar yürüyüş düzenlerler ve günde 8 saat iş günü yasasını kabul ettirirler. Avrupa’daki işçi hareketleri, izleyen yıllarda ABD’ye de sıçrar. 1860 yılında Amerika Sanayi üretiminde 4. Sırada yer almaktadır. 1890’lı yıllarda ise, 1. Sıraya yükselir. Bu sanayileşme, işçi sınıfının hızla artmasına yol açmıştır. 20 Ağustos 1866 yılında Baltimore’da Ulusal Çalışma Birliği kongresinde Amerikalı işçiler 8 saatlik çalışma yasasının kabul ettirilmesinin bir zorunluluk olduğu kararını alırlar. Aynı yıl Cenevre’de toplanan 1. Uluslararası İşçi toplantısında da aynı karar benimsenir.

1877 yılında Amerika tarihinde görülen en büyük grev patlak verir. Baltimore ve Ohio eyaletlerinde demir yolu şirketi krizi bahane ederek işçi maaşlarını %10 düşürmüştür. Bunun üzerine birçok eyalette eylemler yaşanır. Bu eylemler esnasında onlarca kişi yaralanır ve ölür. 10 maden işçisi gizli bir örgüte üye oldukları gerekçe gösterilerek idam edilir. Bu grevin bastırılması tam sendikalaşamamış işçilerin morallerini bozar. 1881 yılında Amerika ve Kanada Örgütlü Meslek Kuruluşları ve İşçi Sendikaları Federasyonu (FOTLU) kurulur. 1886 yılında Bu federasyon daha sonraları, Amerika’nın en büyük sendikası Amerikan İşçi Federasyonu’na  (AFL) dönüşür.
AFL 1 Mayıs 1886 yılında grev kararı alır. Bu grevin temel sloganı; sekiz saat çalışma, sekiz saat dinlenme, sekiz saat canımız ne isterse onu yaparız planıyla yola çıkar. 1 Mayıs sabahı birçok kentte bütün baskılara rağmen işçiler sokağa çıkarlar. Ülke genelinde yaklaşık 350 bin kişi eylemlere katılır. Özellikle Chicago’da bir ayaklanma beklenir. Polis, Asker ve paramiliter gruplar tüm kenti sarar. Bütün kışkırtmalara rağmen kayda değer bir olay yaşanmaz. 3 Mayıs günü Mc Cormic Harvester fabrikasındaki 1400 işçi grev kırıcıların üzerine yürür. Çıkan olaylarda 6 işçi ölür ve onlarcası da yaralanır.

Chicago işçi liderleri katliamı protesto etmek ve eyleme devam etmek için 4 Mayıs Haymarket meydanında miting yapma kararı alırlar. 4 Mayıs günü tam miting bitmiş insanlar dağılırken, polis grubun etrafını sardığı esnada 1 bomba patlar. Çıkan olaylarda 6 polis ve 10 işçi ölür. Polis ve asker kenti ablukaya alır ve işçi liderleri tutuklanır. Mahkeme kararı ile Albert Parsons, August Spies, Louis Lingg, George Engel, Adolph Fischer 11 Kasım 1887 yılında idam edilirler.

August Spies’in yargılanması esnasındaki duruşma salonundaki şu sözleri damga vurur. “ Eğer bizi asarak tahakküm altındaki milyonların, sefalet içinde çalışan ve kurtuluşu bekleyen milyonların bu hareketini, işçi hareketini ezebileceğinizi umuyorsanız, eğer düşünceniz buysa, o zaman asın bizi! Burada bir kıvılcımı ezeceksiniz, ama her yerde alevler yükselecek. Bu gizli bir ateştir. Bunu asla söndüremezsiniz ” demiştir. August Spies sözleri gerçek olur. O gizli ateş her yerde yangına dönüşür. 1889 yılında 2. Uluslararası İşçi Federasyon ve dernekleri toplantısında, 1 Mayıs işçilerin “ Birlik, Dayanışma ve Mücadele Günü ” olarak kabul edilir. Engels 1 Mayıs 1890 yılında şunları söyler: “Keşke Marx burada olsaydı. Bunu kendi gözleri ile görebilseydi.” der.

Ülkemiz tarihinde de, 1 Mayıs kutlamaları Osmanlı dönemine kadar uzanır. Selanik’te 1911 yılında burada çalışan tütün, pamuk ve liman işçileri örgütlenerek kutlama gerçekleştirirler. İstanbul’da ilk defa 1912 yılında kutlanır. 1923 yılında 1 Mayıs günü remi olarak “İşçi Bayramı” olarak kabul edilir. 1 yıl sonra hükümet kitlesel kutlamaları yasaklar. 1925 yılında Takriri Sükûn yasası ile kutlamalar yasaklanır. 1935 yılında 1 Mayıs “Bahar ve Çiçek Bayramı” olarak tatil günü ilan edilir.

Uzun yıllar sonra 1 Mayıs geniş bir katılımla İstanbul’da Taksim Meydanında Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonunun organizasyonu ile kutlanır. 1977 yılında yaklaşık 500 000 kişilik bir topluluk tarafından Taksim Meydanında kutlama yapılır. Fakat göstericilerin üzerine nereden geldiği belirsiz ateş açılır. Yaralanma ve izdiham sonucu 34 kişi feci şekilde can verir ve tarihe Kanlı 1 Mayıs olarak geçer. 1981 yılında Milli Güvenlik Konseyi 1 Mayıs’ı resmi tatil günü olmaktan çıkarır. 2008 yılında 1 Mayıs’ın “Emek ve Dayanışma Günü” olarak kutlaması kabul edilir. Nisan 2009 yılında da, TBMM’ye verilen önerge ile 1 Mayıs tekrar resmi tatil olarak ilan edilir. 

Unutmayalım ki, iş dünyasının temelinde her zaman işçilerimiz ve onların asla inkâr edilemez emekleri olmuştur. Bu duygu ve düşüncelerle ülkemizde yaşayan milyonlarca işçimizin ve emekçimizin bayramlarını içtenlikle kutlar sağlık, huzur, mutluluk ve barış içerisinde nice bayramlara erişmelerini temenni ederim.

Erhan Oktay

Yorum ya da sorularınız için: bilgi@bilgipesinde.com

Yorum yazabilmeniz için Üye olmanız gerekmektedir. Üye Girişi yapmak için tıklayınız.

E-Ticaret Sitemiz ve Sayfa Kısa Yolu

Sosyal Medya Sayfalarımız

Diğer Web Sitelerimiz