SANSÜRÜN KALDIRILMASI
Bugün, 24 Temmuz Basın Bayramı bir başka adıyla “sansürün kaldırılması”nın yıl dönümü. Özgür basının önemi 24 Temmuz 1908'de anlaşılarak II. Meşrutiyet ile birlikte Türk basınından sansür kaldırıldı.
24 Temmuz 1908, Sansürün kaldırılması
Bugün, 24 Temmuz Basın Bayramı bir başka adıyla “sansürün kaldırılması”nın yıl dönümü.
Özgür basının önemi 24 Temmuz 1908'de anlaşılarak II. Meşrutiyet ile birlikte Türk basınından sansür kaldırıldı.
Yayın hayatına başlayan ilk Türkçe özel gazete 1860 yılında, Tercüman-ı Ahval gazetesi idi. Tercüman-ı Ahval gazetesi, Ziya Paşa'nın eleştirel bir yazısı nedeniyle, Mayıs 1861'de iki hafta gibi bir süreyle gözdağı verilmek için kapatıldı; bu, Türk basınında açıkça "sansür"ün ilk örneği oldu.
Resmi olarak ilk sansür 10 Mayıs 1876’da “Âli Kararname” ile yasaya koyuldu. Kararname ile ilk defa bütün gazetelere sansür uygulandı. Kararname ile ayrıca yurt dışından getirilen yayınlara yapılan denetim de arttırıldı. Sansür memurları da devletin görevlendirdiği yerlerde gazetelerin ‘yazmaması’ gereken noktaları çıkarttı. Sansürü protesto eden bazı gazetecilerce sansür kararnamesi yayımlanıp altına "Matbaamızın makinesi kırıldığından birkaç gün gazetemizin neşrine muktedir olamayacağımızı müşterilerimize ilan ederiz" diye not düşüldü.
32 yıl süren bu sansür uygulaması 24 Temmuz 1908 tarihinde son buldu. II. Meşrutiyet'in ilanıyla gazetelerin yayım öncesi denetimi kaldırıldı. 25 Temmuz sabahı gazeteler daha farklıydı, çünkü 32 yılın ardından gelen bir değişim yaşadı gazeteciler.
Tam anlamıyla hür olmayan gazeteler günümüzde de var olsa da o günlerde özgür yayım yapan gazetelere vatandaşların ilgisi büyük oldu ve satışlar neredeyse ikiye katlandı. Bu, özgür basına duyulan özlemin göstergesiydi. 24 Temmuz bir anlamda gerçek gazeteciliğin patlama yaptığı gündü. O günden itibaren sadece İstanbul'da 353 gazete ve dergi, yayın hayatına başladı.
Falih Rıfkı Atay sansürün kaldırıldığı gün, 24 Temmuzun basın bayramı olması fikrini ileri sürdü ve bu fikir kabul görülerek Cumhuriyet Dönemi'nde 24 Temmuz tarihi "Türk Basınından Sansürün Kaldırılması ve Basın Bayramı" olarak ilan edildi.
Yorum ya da sorularınız için: bilgi@bilgipesinde.com
