Sivas Kongresi
Sivas Kongresi / Tarihi Günler /Bilgi Peşinde /www.bilgipesinde.com / KURTULUŞ Savaşı ve Cumhuriyet'e giden yolun açılmasında temel taşlardan biri olan Sivas Kongresi'nin yüzüncü yılı kutlanıyor. Mustafa Kemal Paşa önderliğinde milli sınırların belirlendiği, manda ve himayenin kesin olarak reddedildiği kongre, bugün de Sivas halkının gurur kaynaklarının başında yer alıyor.
SİVAS KONGRESİ
Sivas Kongresi, Mustafa Kemal ATATÜRK’ ün Amasya Genelgesi sonrasında I. Dünya Savaşında ağır yara alan ve işgale uğrayan Türk topraklarını kurtarmak, Türk milletinin tam bağımsızlığını sağlamak amacıyla ulusal temsilcilerle bir araya geldiği tarihi ve önemli bir kongredir. Sivas Kongresi, 4 Eylül 1919-11 Eylül 1919 tarihleri arasında gerçekleşen ulusal bir kongredir. Kongre, Amasya Genelgesi’nde de milli bir kongre olarak öngörülmüştür.
Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Osmanlı Devleti ve İttifak Devletleri harpten yenik çıkmış, 30 Ekim 1918'de İtilaf Devletleri ile imzalanan Mondros Mütarekesi ile Osmanlı Devletinin eli kolu tamamen bağlanmıştı. Millet bu savaştan sonra yorgun ve fakir düşmüş, memleketi savaşa sokanlardan Sultan Vahdettin, saltanat ve hilafet makamını korumaya, hayatlarından endişeli olanlar da, memleketten kaçmaya kaçıyorlardı.
Ordunun elinden cephanesinin ve silahlarının neredeyse tamamı alınmış, imzalanan mütarekenin 7. maddesi bahane edilerek, ülkenin çeşitli bölgeleri işgal ediliyordu. İtalyan, Fransız ve İngilizlerden oluşan İtilaf Orduları Donanması, İstanbul'a doğru ilerlemekteydi. Antalya bölgesi İtalyanlara, İzmir, Aydın, Manisa bölgesi Yunanlılara, Adana, Hatay, Mersin bölgelerini Fransızlara, Antep, Urfa, Maraş, Mardin ve Musul bölgelerini İngilizlere, bağımsız bir Ermeni devleti kurulması içinde Sarıkamış, Ardahan, Kars ve Ağrı bölgesinin Ermenilere bırakılması ve Boğazlarında ortak yönetilmesi için İtilaf Devletleri aralarında anlaşmışlardı.
Rum Çetelerinin Karadeniz bölgesinde, özellikle Samsun civarında isyan hareketlerine başlaması ve bu tür hareketlerini arttırması üzerine o bölge asayişini sağlayacak bir komutana ihtiyaç doğmuştu. Bu komutan hiç şüphesiz, Gazi Mustafa Kemal Paşadan başkası olamazdı. Memleketin düştüğü durumdan çok rahatsız olan Anadolu'ya bir an önce açılmak için fırsat ve çareler arayan Gazi için bu bulunmaz bir fırsattı. Bunun üzerine Gazi Mustafa Kemal Paşa 30 Nisan 1919'da 9.Ordu Kıta Müfettişliği' ne atandı. Kurmay Heyetini de beraberine alan, Mustafa Kemal Paşa Bandırma Vapuru ile yola çıktı. 19 Mayıs 1919 günü Samsun'a vardı. Gerekli temasları yaparak, biri İstanbul'da, biride Erzurum'da bulunan Kazım Karabekir Paşaya olmak üzere iki telgraf çekilmiş ve hükümete gönderdiği telgrafta Samsun'da İngiliz askerlerini gördüğünü, bir miktar askerinde Sivas'a gönderileceğini duyduğunu, böyle olursa ülkede ve bölgede asayişin bozulacağını yazmıştı.
Ertesi gün Gazi Mustafa Paşa ve arkadaşları Sivas'a bir toplantı yapmış, yurdun tehdit altında bulunan durumu görüşülmüş ve Sivas'ta bir kongre yapılmasına karar verilmiştir.
Mustafa Kemal ATATÜRK, bunun üzerine 28 Haziran 1919' da Sivas'tan Erzurum'a hareket etmiştir. Sıkıntılarla geçen bir haftalık yolculuktan sonra 3 Temmuz 1919 günü Erzurum'a ulaşmıştır. Erzurum’ da büyük bir coşku ile karşılanmıştır. Fakat gelişen şartlar sonunda Erzurum'da ordudan istifa etmek zorunda kalmıştır. Tarih sayfaları 9 Temmuz 1919’ u gösterdiğinde onun sivil hayattaki ilk günüdür. Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK, delegeler tarafından 10 Temmuz 1919’ da Vilayet-i Şarkiye Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Reisliğine seçilmiştir. Mustafa Kemal ATATÜRK çok zor günler geçiriyordu, bu sebeple büyük bir desteğe ihtiyacı vardı. Erzurum'daki 15. Kolordu Komutanı Kazım Karabekir Paşa, Ben ve kolordum emrinizdeyim paşam, diyerek desteğini bildirdiği o an, Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK rahatladı. Zaten bu cesur davranış, Milli Mücadelede kader tayin edici en önemli anlardan biri olmuştur.
Mustafa Kemal Paşa bir dilekçe ile Sivas Valiliğine başvurarak, Anadolu Rumeli Müdafaa-i Hukuk Heyet-i Temsiliyesinin kurulduğunu bildirdi. 12 Eylül 1919 Cuma günü, sabaha karşı saat 05.00'te Umumi Kongre imzası ile Kolordu Komutanlarına tebligatta bulunuldu ve padişahla doğrudan doğruya haberleşme girişimlerinde bulunuldu. Bütün Valiler ve Kumandanlara İstanbul'la haberleşmelerinin kesildiği bildirildi. Yabancı Devlet Elçilerine de Heyet-i Temsiliye adına bir muhtıra gönderildi. Mustafa Kemal Paşa Sivas Kongresi'nin seçtiği Heyet-i Temsiliyeyi bütün Anadolu için hükümet mercii durumuna soktu, sert kararlar aldı. Bu arada Sivas'ta alınan kararları duyuracak İrade-i Milliye gazetesi ilk baskısını 14 Eylül 1919 günü yaptı. Gazete Sivas'ta 3 sene müddetle basılmıştır. Sivas İlinin PTT Merkezine yerleşen Gazi Mustafa Kemal Paşa, her tarafa direktifler vermiş ve Padişah Hükümeti ile şiddetli bir çatışmaya girişmiştir.
Böylece yeni Türkiye'nin kuruluş teşkilatını Sivas'ta olgunlaştıran Mustafa Kemal Paşa 02 Eylül 1919'da geldiği Sivas'tan, 18 Aralık 1919 tarihinde ayrılıyordu. Sivas'ın Kurtuluş Savaşında çok önemli bir yeri olmuş, doğudan başlayan, Sivas ve Ankara'da gelişen, İzmir'de zaferle sonuçlanan, Milli Mücadelenin doğudan, batıya kadar gelişen bir halkasını teşkil etmiştir. Sivas Kongresi, Erzurum Kongresi kararlarının ve genel olarak milli hâkimiyete dayanan kayıtsız ve şartsız yeni bir Türk Devleti kurma kararının vatan sathına yayılmasıdır. Bu kongre sonunda, Milli Mücadele daha fazla filizlenmiş ve güçlenmiş, milli dikkat İstanbul'dan çok Sivas'a yönelmiş, dünya Sivas'la temas zaruretini duymuş, İstanbul Hükümeti’ de Anadolu'dan gelen milli sesi tanımak mecburiyetinde kalmıştır. Bu nitelikleri ile Sivas Kongresi, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ünde ifade ettiği gibi Cumhuriyetin temelini teşkil eder.
Üzerinde 1000 yıldır yaşadığımız bu vatan toprakları, çok güç şartlar altında ve bin bir güçlüklerle kurulmuştur. Bu vatan topraklarına, her ne pahasına olursa olsun, sahip çıkmak ve gerektiğinde tek karışının hesabını sormak ana ve asli, vazgeçilmez görevimizdir. Milli Mücadelemizin ve Cumhuriyetimizin Temellerini oluşturan 4 EYLÜL 1919 SİVAS KONGRESİNİN ve BİGADİÇ’ imizin düşman işgalinden kurtuluşunun yıldönümünü kutlar, tüm milletimize kuruluş temellerimizin atıldığı bu tarihi günün hayırlı olmasını temenni eder, saygılarımı sunarım.
Em. Albay Erhan Oktay
Yorum ya da sorularınız için: bilgi@bilgipesinde.com
