Benjamin Franklin

Benjamin Franklin / Güzel İnsanlar / Bilgi Peşinde / www.bilgipesinde.com / Diplomat, bilim adamı, yazar, yayımcı ve basımcı olarak çok değişik alanlardaki önemli katkılarıyla tanınan Franklin’in ABD tarihinde saygın bir yeri vardır. Benjamin Franklin 17 Ocak 1706'da İngiliz kökenli ve 17 çocuklu bir ailenin 10. oğlu olarak Massachusetts’in Boston kentinde dünyaya gelmiştir. Franklin’in babası onun hep din adamı olmasını istemiştir.

Benjamin Franklin'in yaşam öyküsü:

Doğum tarihi: 17 Ocak 1706, Milk Street, Boston, Massachusetts, ABD
Ölüm tarihi ve yeri: 17 Nisan 1790, Philadelphia, Pensilvanya, ABD

Diplomat, bilim adamı, yazar, yayımcı ve basımcı olarak çok değişik alanlardaki önemli katkılarıyla tanınan Franklin’in ABD tarihinde saygın bir yeri vardır. 

Benjamin Franklin 17 Ocak 1706'da İngiliz kökenli ve 17 çocuklu bir ailenin 10. oğlu olarak Massachusetts’in Boston kentinde dünyaya gelmiştir. Franklin’in babası onun hep din adamı olmasını istemiştir. Fakat maddi imkânsızlıklardan dolayı Boston Latin Okulu’nda sadece 2 sene eğitim görebilmiştir. 

Franklin’in eğitim hayatı yok denecek kadar az olsa da, onun okuma alışkanlığı gün geçtikçe artmıştır. Çırak olduğu zamanlarda bulduğu her boş vaktini güneşin altında kitap okuyarak geçirmiştir.

Yazar ve Yayıncı

Franklin, Philadelphia’da birçok yayın evinde işe girmiştir. Yaşadığı bu süreçte kendini geliştirmiş Pennsylvania Valisi William Keith’in himayesinde Londra'ya dizgicilik yapması için gönderilmiştir. Londra’daki görevinde ilk broşürleri olan: "A Dissertation upon Liberty and Necessity, Pleasure and Pain."i bu dönemde yayınlama fırsatı bulmuştur. Bu broşürlerin genel yapısı kılavuzlar, pratik ipuçları, hikâyeler, astrolojik tahminler ve zekâdan oluşan okuyucular için ilgi ve eğlence sunan genel broşürler olmuştur. Franklin buradaki döneminde de boş kaldığı her anda kitaplar okumuş kendini yenilemiş, bilim ve teknoloji bilgisini artırmıştır.

İlk Kütüphane

Franklin, 1726 yılında Philadelphia’ya geri dönmüş ve burada kısa dönemli olarak farklı işlerde çalışmıştır. O 1727 yılında 21 yaşındayken, toplumda bir değişiklik getirmek ve yaratıcılıklarını ifade etmek isteyen veya bunlar gibi düşünen insanlar ile birlikte “Junto” adında bir grup kurmuştur. Bu grup genç erkekler için bir sosyalleşme ve kendini geliştirme grubu olmuştur. Bu grup (Junto) okumayı sevmiştir fakat kitapların sayısı ne yazık ki yeterli gelmemeye başlamıştır. Bu nedenle, grup için çeşitli türlerden kitaplar toplanmaya başlanmıştır. Ve bu olay Amerika'daki ilk abonelik sitemine dayalı kütüphanenin oluşmasını sağlamıştır. 1731 yılında da Philadelphia Kütüphane Company’nin tüzüğünü yazmış ve böylelikle ilk Amerika Kütüphanesi ortaya çıkmıştır.

Yazar

Franklin’in, 1731 yılından sonra yapmış olduğu çalışmalarla dikkat çekmeye başlamıştır. Bununla beraber bu dönemde oldukça popülarite yakalayan “Pennsylvania Gazetesi” ve 1733’te Poor Richard'ın Almanack gazetesini yayınlamıştır

Gönüllü İtfaiye Örgütü

Franklin, ağırlıklı olarak topluma yararlı girişimlerde bulunmuştur. Ve bu girişimleri de günümüzde hala mevcuttur. Franklin, 1736 yılında ABD’deki ilk gönüllü İtfaiye örgütü olan “Birlik Yangın Şirketi’ni kurmuştur.1743 yılında Amerikan Felsefe Derneğini organize etmiş, 1751 yılında Pennsylvania hastanesini ve 1752 yılında yangına karşı sigorta yapan kuruluşa öncülük etmiştir.

Bilim Adamı ve Mucit

Benjamin Franklin’in herkesten farklı düşüncesi, azimli çalışması sürekli kitap okuması ve bunun topluma yararı olacak şekilde kullanması onu bir bilim adamı ve mucit yapmaya itmiştir. Franklin’in bilimsel çalışmalarının çoğunun patenti kayıtlı olmamıştır. Çünkü o bu buluşları kitlelerin hayat standardını yükselmek için yapmış ve kar amacı gütmemiştir. Onun başlıca buluşları ve çalışmaları ise Bifokal gözlük, soba, Elektrik ile ilgili Deney ve Gözlemler, paratoner, soğutma, meteroloji ile ilgili olmuştur. Bunların yanında toplumun demografik özellikleri ve insan nüfusunun arttığı yöndeki çalışmalarda da bulunmuştur. Franklin, “Observations concerning the Increase of Mankind, Peopling of Countries, &c” çalışmasında Thomas Malthus ve Adam Smith’e ilham kaynağı olmuştur. Bugün, Franklin'in onuruna Benjamin Franklin Madalyası, olarak bilinen ödül bilimde en prestijli ödüllerden biridir. Bu ödülü kazanan bilim adamlarının arasında ise Alexander Graham Bell, Marie ve Pierre Curie, Albert Einstein ve Stephen Hawking bulunur.

Meclis Temsilcisi ve Postahane Genel Müdürü

Franklin, yayıncılıktan ayrılmasından sonra 1950 yılında Pennsylvania Meclis temsilcisi olarak görev yapmaya başlamıştır. Temsilcilikten sonra İngiliz Amerikan Postasının Genel Müdürü olarak görev atanmıştır. Göreve gelir gelmez birçok düzenlemelerde bulunmuştur. Franklin 1757 yılında Kuzey Amerika Sömürgeler İsyanında Sömürgelerin şikâyetlerini Londra’ya iletmekle görevlendirilmiştir. Sömürgeciliğe karşı çalışmalar yaparak ve 1766 yılında Damga Yasası'nın yürürlükten kaldırılmasını desteklemiştir. Franklin artık ulusal alanda önemli bir diplomat olarak kabul görmüştür.

Amerikan Büyükelçisi

Benjamin Franklin Amerika’nın Bağımsızlık mücadeleleri döneminde Bağımsızlık bildirgesini hazırlayan 5 kişiden birisi olmuştur. Bir siyasetçi olarak, kolonileri birleştirmek ve bağımsızlıklarını kazanmaları için aktif olarak çalışmış, ülkesinin hakları için adeta savaşmıştır. 1776 yılında da yapmış olduğu çalışmalardan sonra Fransa’dan askeri ve ekonomik yardım istemek üzere gönderilen 3 kişiden birisi olmuştur. Akabinde Fransa’da Amerikan Büyükelçisi olarak devam etmiştir. Bunun yanında İngiltere ile barış görüşmelerine katılmıştır ve barış antlaşması imzalandıktan sonra Amerika’ya dönmüştür. 

Vali

Son olarak 1785 Benjamin Franklin Philadelphia Sözleşmesine delege olarak seçilmiş ardından 1787 yılında, Pennsylvania Valisi olarak görev yapmıştır. 

ABD‘nin yönetim biçimini belirlemek üzere 1787'de toplanan Philadelphia anayasa kurultayının üyelerinden biriydi.

17 Nisan 1790'da 84 yaşında Pennsylvania’da yaşamını yitirmiştir. Ölüm nedeni ise yakalanmış olduğu gut hastalığı, obezite sorunları ve akciğer iltihabıdır. Franklin’in cenazesine yaklaşık 20.000 kişi katılmıştır. Adını tarihe yazdıran Franklin, Amerikan tarihinin de en sevilen isimlerinin başında gelmektedir.

Çeşitli Buluşları:

Bifokal Gözlük: Bifokal gözlük, kişinin hem yakın hem de uzak mesafeleri aynı anda görebildiği bir gözlük çeşitidir.

Franklin Soba: Franklin tarafından icat edilmiş olan soba, odanın ortasına yerleştirilen ısıya dayanıklı taşlarla bezeli metal bir borudan oluşuyordu. Franklin sobası hem odanın daha çabuk ısınmasını sağlıyor hem de duman ve külün yaşam alanından yok olmasını sağlıyordu.

Cam Armonikası: 18. yüzyılda İngiltere’nin yaygın bir eğlencesi olan şarap kadehlerinden çıkan armonik sesle yapılan müzik türünü mekanik bir alete dönüşmüş halidir. Bu Şarap kadehlerinde bulunan farklı yoğunluklardaki sıvılar farklı tonda sesler verdi. Oldukça neşeli parçaların icra edilmesine imkân veren bu müzik türü Benjamin Franklin'in keşfiyle daha kolay kullanılabilir olmuştur. Cam Armonikası, 37 farklı cam halkanın birbirine geçirilmesiyle meydana geliyordu. Bu aletin kontrolü ise bir dikiş makinesindeki gibi ayak pedalıyla mümkün oluyordu. Cam armonikasını çalan müzisyen bir yandan ayağı ile kontrol ettiği aletin camlarına küçük tahta parçalarıyla vurarak güzel sesi meydana getiriyordu.

Paratoner: Franklin'in yıldırım üzerine yaptığı deneyler sonucunda yüksek binaların üzerine konulacak paratoner konulması halinde yıldırımın binalara zarar vermeden toprağa iletilebileceğini ortaya koymuştur.

Odotmetre: (Kilometre Sayacı) Benjamin Franklin, posta müdürü olarak görev yaparken öncelerden beri merak saldığı mesafeleri ölçmek bir icat geliştirmiştir. Bu merak sonucunda kilometre sayacını icat etmiştir. Kilometre sayacı, kullanılan aracın tekerleğine takılması ile çalışıyor ve çalışan sayaç kat edilen yolun mesafesini hesaplıyordu.

Uzun Kol: Benjamin Franklin okuma alışkanlığı nedeniyle binlerce kitaba sahip olmuştur. Kendisinin bu konuyla ilgili en büyük problemi ise kütüphanesinin üst raflarındaki kitaplarına ulaşamamaktır. 1786 yılında icat ettiği Long Arm (uzun kol) isimli basit ama etkili aparatla bu problemini ortadan kaldırmıştır.

Nüfus çalışmaları: 1730'larda ve 1740'larda, Franklin Amerikan nüfusunun yeryüzünde en hızlı büyüme oranı olduğunu ve nüfus artışı ile ilgili çalışmalar yapmıştır. "Observations concerning the Increase of Mankind, Peopling of Countries, &c." adlı çalışması bir çok bilim adamına örnek olmuştur.

Atlas Okyanusu akımları: Franklin, Atlas Okyanusu üzerinde İngiltere ile Amerikan Kolonileri üzerinde yaptığı yolculuklarda neden İngiltere'ye yaptığı yolculuk Amerika'ya yaptığı yolculuktan daha kısa sürüyordu merak etmiştir. Bu merakı ona İngiltere'deki ikliminin diğer Avrupa çatısı ülkelerine göre daha ılıman olduğunu açıklayan Gulf-Stream 'in haritasını çizen ilk kişi unvanını vermiştir. Gulf-Stream, Ekvator'daki sıcak havanın yükselerek Atlas Okyanus'u üzerinde bir “u” çizip Britanya adalarına doğru çıktığını orada soğuyan havanın tekrar alçalarak Ekvatora doğru yöneldiğini açıklayan bir doğa olayıdır. Bu hava akıntısı olayı hem Britanya'nın ikliminin daha yaşanılır bir düzeye ulaşmasını hem de İngiltere'ye gitmek isteyen gemilerin yelkenlerinin daha fazla hızlanmasını sağlamıştır.

Elektrik: Franklin'in deneyleri sayesinde elektriğin kullanımında oldukça yol katedilmiştir. Elektriksel bir çok kavramı; batarya, şarj, kondenstör, iletken, artı-eksi uçlar ve bobin gibi kavramları ilk kez Franklin ortaya koymuştur. Benjamin Franklin'in elektrik çalışmaları sayesinde elektriğin depolanabileceği ve bir yerden bir yere nakil edilebileceği ortaya konmuştur. Franklin sayesinde bugünün kullanılan bir çok elektrikli aletlerin temelleri atılmıştır.

Yorum ya da sorularınız için: bilgi@bilgipesinde.com