Bigadiç'in Gelenekleri (2)

Bigadiç'in Gelenekleri (2) / Oğuz Şenol / Köşe Başı / Bigadiç / Bilgi Peşinde / Bu yazı dizimizin birinci bölümünde Kız isteme, Yüzük bozma, Küçük Şerbet ve Dünür ilişkilerinden söz etmiştik. 2.Bölümde ise Bohça atma, Goca Şerbet, Çeyiz Alma ve Sepi’yi anlatacağız.

BİGADİÇ GELENEKLERİ – 2 (BOHÇA ATMA-GOCA ŞERBET-ÇEYİZ ALMA VE SEPİ)
                                                                                                           OĞUZ ŞENOL

Bu yazı dizimizin birinci bölümünde  Kız isteme, Yüzük bozma, Küçük Şerbet ve Dünür ilişkilerinden söz etmiştik. 2.Bölümde ise Bohça atma, Goca Şerbet, Çeyiz Alma ve Sepi’yi anlatacağız.

BOHÇA ATMA :
Herhangi bir nedenle nişan bozulursa, nişana öncülük eden “Dünür Başları” hediye edilen bohçaları geri alırlar. Buna günümüzde “Nişan Bozma” denilse de, eskiden “Bohça atma” veya “Çıkın atma” denilirdi.

GOCA ŞERBET :
Düğünden genellikle 2-3 hafta önce kız evine gidilerek bir gün belirlenir. Bu günde kız ve oğlan evinin önde gelenleri oğlan evi tarafından tutulan, yanlarına mendil veya havlu bağlanan “Yaylı arabalarla” (Daha sonraları Jip veya dolmuşlarla) Balıkesir’e gidilir.

Genellikle karşılıklı anlaşmalar uyarınca hediyeler alınır. Oğlan evi gelin kız için genellikle ayakkabı, manto, yeterince elbiselik, terlik, iç çamaşırı, altın takılar, kolonya, şeker v.b.alır. Ayrıca kızın yakın akrabalarına “Düğünselik” denilen hediyeler alınır.

Kız evi ise damat için, takım elbise, gömlek, ayakkabı, saat, terlik, çorap v.b.alır. Eğer kız evinin ekonomik durumu iyiyse damadın saat kösteğine sarı lira takılır. Alışveriş sonrası tüm katılanların yemek gideri oğlan evi tarafından karşılanır.

Alınan tüm hediyeler aynı günün akşamı kız evine indirilir. Komşular neler alındığına bakarlar. Aynı gece gelin kız için alınanlar oğlan evine götürülür ve “Goca Şerbet” günü belirlenir. (Bu genellikle Pazar günüdür). Her iki taraf alınan hediyeleri kendi evlerinde büyük bir çarşaf üstüne “Nişan İlmeği” denilen bir dikişle tuttururlar. Bu çarşaflar Goca Şerbet günü sergilenecektir. 

Kız ve oğlan evleri ayrı ayrı 2’şer kişi görevlendirerek, nişana çağırmayı düşündükleri kişilere haber gönderirler. Bu çağrı işini yapan kişilere “Okuyucu” bu işlemede “Okuntu” denilir. Nişandan bir gün önce alınan hediyeler büyük çarşaflara kırmızı kurdelelerle tutturulur. Katlanır ve 2 ayrı “Nişan Bohçası” na konulur. Sadece kadınlar ve genç kızlar nişan gününün sabahı kız evine giderler. Orada oğlan evinin kadınlarına ortada özel bir yer ayrılır. Bohçalar ortaya konulur. Kız bir kez daha usulen istenir ve verildiği belirtilir. Kadın hoca tarafından Kuran okunur. Hediye ilenmiş çarşaflar 2 yenge tarafından açılarak, önce oğlan evinin, sonra da kız evinin aldığı hediyeler konuklara gösterilir. Şerbet dağıtımının ardından çarşaflar katlanarak kaldırılır ve “Tef” çalmaya başlar.

Kızın yengesi ve 2 arkadaşı ortaya gelerek kayınvalide ve yanındaki birkaç kişinin elini öperler. (Buna “Öne düşme” denir)  Bu kez gelin kız gelerek el öper. Diğer davetlilerin de ellerini öperek verilen hediyeleri alır. İkinci kez kayınvalidenin elini öperek ortaya oturur. Dünürler getirdikleri hediyeleri ortaya oturan gelin kızın üstüne atarlar ve üstü adeta hediye ile kaplanır. Gelin adayı 3.kez kayınvalide ve yanındakilerin ellerini öperek çıkar veya bir köşeye çekilir. 

Tef yeniden çalmaya başlar. Önce yeni evlenmiş gelinler, ardından kızın arkadaşları, son olarakta gelin kız oyuna kalkar ve oğlanın kız kardeşi ve eltileri ile oynar. Bu arada kayınvalide gelinin üstüne şeker serper. Öğle ile ikindi arası sadece kadınlar için düzenlenen bu eğlentinin gündüz bölümü böylece son bulur. Oğlan evi dönüşte kız evinin almış olduğu nişan bohçasını da evlerine götürürler. (Eskiden her evde dokuma tezgahları vardı. Düğüne yakın bir tarihte, çeyiz hazırlanmasına katkı amacıyla, oğlan evi iyi kaliteli 1 top pamuk ipliğini kız evine gönderirdi)

İkindi sorası kız evinde hazırlanan ve özel ağartılmış bademlerden yapılan “Bademli Şerbet” sürahilere konularak, üzerleri kreplerle bağlanır. Hacı üstlüğü örtünen genç kızlar şerbeti mahalle arasında dolaştırarak damat adayı ve sağdıçlarına götürerek adet olduğu üzre bahşişlerini alırlar. Bu sürahiler daha sonra çerez doldurularak kız evine geri gönderilir.

O günün akşamı sadece genç kızlar için kız evinde bir yemek verilir. Yemek sonrası akşam yapılacak eğlence için, delikanlılar kızların oturacakları sıraları hazırlarlar. Eğlence başlayınca gelin kız ve genç kızlar tef eşliğinde oyuna kalkarlar. (Önceleri delikanlıların bu oyunları seyretmeleri yasaktı, ancak bazıları gorak giyerek gizliden izlerlerdi)

Birkaç saat süren bu eğlenceden sonra, konuklar dağılır ve sadece çok yakın akrabalar evin içinde eğlenmeye devam ederler. Böylece “Goca şerbet” son bulur.

Ertesi gün kayınvalide gelini alarak, terziye götürür. Ölçüler alınır, gerekli siparişler verilir.

Aynı gün düğün günü belirlenir ve bu süre 1 aydan daha uzak olamaz. Düğüne 1 hafta kala kız ve oğlan evi tarafından “Düğün okuntusu” yapılır. Oğlan evi konukları hem düğüne, hem de “Sepi altı yemeğine” davet ederken, kız evi sadece düğüne davet eder.

ÇEYİZ ALMA :
Pazartesi veya Salı günü akşamı, oğlan evi traktör tutarak kız evine “Çeyiz” almaya gelirler. Çeyizlerin tümü traktöre yüklenir. (Çok eskiden deve, at ve öküz arabası ile taşındığı bilinmektedir.) Sıra “Çeyiz sandığı” nın taşınmasına gelince, yenge sandığın üzerine oturur ve gelenlerle pazarlığa başlar. Damat ve sağdıçları pazarlık sonucu belirlenen parayı yengeye verirler ve sandığı alarak traktöre taşırlar. Kızlar evde oynarken, traktördeki gençler bağırarak tüm Bigadiç’i dolaşırlar. Böylece çeyizin götürüldüğü herkese duyurulmuş olur. Yengenin aldığı bahşiş ise Cuma günü gelin ve arkadaşlarının hamam harçlığı olarak kullanılır.

SEPİ :
Ertesi gün kız evi çok yakın akrabalarını alarak oğlan evine “Sepi sermeye” giderler. Öğlen oğlan evinin verdiği yemek yenildikten sonra, akşama kadar sepi ziyaretleri devam eder.

NOT :
Yazımızın 3.bölümünde Nikah, Yenge Sinisi, Kına Yakma ve Oturama’dan söz edeceğiz.

Yorum ya da sorularınız için: bilgi@bilgipesinde.com

Yorum yazabilmeniz için Üye olmanız gerekmektedir. Üye Girişi yapmak için tıklayınız.

Diğer Web Sitelerimiz